Yeni bir dil: Kabalık

Günümüz dünyasında uzun zamandır ortalarda görünmeyen, bazılarımızın eksikliğini hissettiği bir şey var: Nezaket. Onun yerine ortalarda kabalık cirit atıyor. Öyle ki kabalık artık düzenin en önemli ateşleyicilerinden. Siyasette, iş hayatında, ilişkilerde, televizyon programlarında, türlü çeşit içerikte kabalık başı çekiyor. Hatta dobralık adı altında takdir de ediliyor. Bunu insanlardaki görgünün gitgide yitirilmesine bağlamak yetersiz olur. Kabalığın arkasında koskoca bir sistem var. Slovenyalı düşünür ve sosyolog Renata Salecl’in dediği gibi “Kabalık çağdaş kapitalizm dilinin bir parçası artık.”

Şimdi düşünmeye başlasanız çok geçmeden, bir iki dakika içinde yaşadığınız, yaşattığınız ya da şahit olduğunuz kabalık sahneleri zihninize üşüşüverir. Aklıma ilk geleni yazarak ben başlayayım. Daha dün, sağanak yağmur altında devasa çuvalıyla birlikte apartmanın saçağı altına sığınmış kargocunun telefonunu hayal kırıklığı, çaresizlik ve öfkeyle kapattığına tanık oldum. Göz göze gelince onu telefonda paylayanı bana anlatmaya başladı: “Yağmurun farkında değil sanki! Nerede kaldın, evden çıkacağım diyor. Beklediği de hayati bir şey olsa! Al, bak… Elleyince anlaşılıyor, kıyafet işte.”

Kabalığın arkasında koca bir sistem var demiştim. Tüketimi, hızı, gösteriyi, bireyselliği ve rekabeti makbul sayan dünya düzeni de diyebiliriz buna, neoliberal ideoloji de… Renata Salecl de internet siparişlerini yetiştirmeye çalışan motosiklet ve bisikletlerle dolu caddelerden bahsediyor. Paketten ve tahmini varış süresinden başka bir şeyin önemsenmediğine, işçilerin görünmezleştiğine dikkat çekiyor. Paket açma videolarının bu dönemde yaygınlaşmasının tesadüf olmadığını da ben ekleyeyim. Salecl örnekleri çoğaltıyor: Michelin yıldızlı, pahalı restoranlarda birbirine paralel ilerleyen iki hikâye olduğunu hatırlatıyor. Dekoruyla, ışığıyla, kusursuz biçimde sunulan tabağın içindeki yemeğin ve şefinin başarı hikâyesi diğeri mutfakta yaşananlar…

Kısacası başımızı ne yana çevirsek farklı farklı her mecranın kabalık denizinde pupa yelken ilerlediği görüyoruz. “İşyerinde insanlardan verimliliklerini durmadan sürdürmeleri, her zaman müsait bulunmaları bekleniyor. Siyasette hakaret, performansa dönüştü. Sosyal medyada aşağılama eğlence niyetine kullanılıyor.” Böyle bir düzen manipülasyona ve kabalığa susamış kişilerin bir şeylerin başında olmasını epey kolaylaşıyor haliyle. Salecl, örneği tam yerine koyuyor: ABD Başkanı Trump büyük bir zevkle “Kovuldun!” diye bağırdığı The Apprentice programıyla meşhur olmuştu.

Tüm bunları besili kapitalizmden ve neoliberalizmin dayattıklarından ayrı tutamayız elbette. Neoliberalizmin patolojisini inceleyen Renata Salecl de mükemmelliyetçiliğin tiranlığını, hem kendimize hem başkalarına karşı acımamız kalmadığını, sömürüye duyarsızlığı, doğal görünenin içindeki şiddeti örneklerle anlatarak sistemde kabalığın kol gezdiği sahneleri apaçık ortaya koyuyor. Kitabın en ayırıcı özelliği de bu. Salecl’in bir sosyal bilimci olarak gündelik hayatın içinden çekip çıkarttığı gözlemleri doğal çarpıcılıklarını bozmadan sunması... Salecl’in akıp giden üslubu ise kalıplara dayanan, saptamaları önümüze atıp kaçan tavırdan her zamanki gibi çok uzak.

Kabalığın bu kadar makbul kılındığı bir düzene kimlerin, neden ihtiyaç duyduğu ise üzerine düşünmeyi hiç bırakmamamız gereken bir mesele.

Yazan:

Burcu Aktaş

Gazeteci, yazar. Gündelik hayatta edebiyatın izlerini süren, olaylara ve insanlara edebiyatın rehberliğinde bakan yazılar yazar. Selim İleri’nin iç dünyasını anlattığı Düşüşten Sonra adlı bir anlatı kitabı ve dört çocuk romanı var.bu.aktas@gmail.com