Britanya’nın prestijli edebiyat ödüllerinden Booker’ın bu yılki kazananı belli oldu.
1969’dan beri her yıl sahibini bulan ödül, Britanya ve İrlanda’da yayımlanan ya da dünyanın herhangi bir yerinde İngilizce kaleme alınan eserlere veriliyor.
Bu yılın kazananı, The End of Everything romanı ile M. John Harrison oldu. 50 bin sterlinlik para ödülü (yaklaşık 3,4 milyon lira) ve ödül heykelciği, Harrison’a geçen yılın kazananı David Szalay tarafından takdim edildi.
81 yaşındaki Harrison, Booker ödülünü kazanan en yaşlı yazar unvanını kazandı.
Kitap ne anlatıyor?
The End of Everything, (Her Şeyin Sonu) Kent kıyısındaki isimsiz bir kasabada, hem çok tanıdık hem de yabancılaşmış bir dünyada geçiyor.
iGhetti adlı gizemli uzaylı varlıklar bir süre önce Britanya’yı işgal etmiş. Ortada bir savaş havası hakim, vatandaşlar her şeye rağmen sakin kalma çabası içinde.
Anlatıda yapay zekanın adı hiç anılmıyor. Fakat kitap hakkında Guardian’da yayımlanmış bir makale, mahallelere hakim olan bu ürkütücü ve insan olmayan varlıkları ete kemiğe bürünmüş LLM’ler (büyük dil modeli) olarak yorumluyor.
Kitabın baş karakterleri, sahilde eşya toplayıp satan Philip Tennent ve demans hastası teyzesi Marnie.
Philip bir gün sahilde, bir iGhetti’ye ait “biyolojik bir aygıt” buluyor. Satma amacıyla aracına sakladığı bu “şey” bebekçe konuşma denemelerinde bulunuyor, henüz tam gelişmemiş yüzüyle Philip’e bakıyor, kopan elini yeniden büyütebiliyor.
Kitabın sonlarına doğru artık arabayı kullanan ise bu aygıtın ta kendisi. Ruhsuz ve yapay bir biçimde de olsa Marnie’nin ayrılmaz bir dostu olmak için çabalıyor.
Marnie, bu yapay arkadaşı hakkında “Bir günde okumayı öğrenmişti,” diyor. Üstelik yöntemi de oldukça ilginç: Aygıt, yerel ve ücretsiz gazetelerdeki reklamları taklit ederek pratik yapıyor.
Bu biyolojik aygıt, günlük hayatımızı kaplayan yapay zekanın rahatsız edici, komik ve dokunaklı bir şekilde somutlaşmış versiyonu.
Booker Ödülü CEO’su Gaby Wood, “Geçmişte ödül kazanan pek çok yazar bilimkurgudan esinlenmişti,” diyor. Fakat ona göre Harrison, doğrudan bilimkurgu dünyasından gelen ilk Booker kazananı olma özelliği taşıyor.
Malum, bir zamanların bilimkurgusu, artık bugünün gerçeği oldu. O yüzden roman ne kadar bilimkurgu unsurları barındırsa da aslında gerçeğin tam ortasından konuşuyor.
“Uzun kitapları çok sıkıcı buluyorum”
1945 doğumlu Michael John Harrison, İngiliz bir yazar ve edebiyat eleştirmeni.
Modern bilimkurgunun ve fantastik edebiyatın ustalarından kabul edilse de edebiyat eleştirmenleri onun tarzını herhangi bir türle kısıtlamaktan imtina ediyor.
Booker seçici kurulu, toplam 163 eserden oluşan uzun listeden seçerek belirledikleri altı roman arasından ödülü Harrison’a layık gördü. 198 sayfalık kitap, finale kalan altı roman içinde en kısası ki bu pek şaşırtıcı değil. Ödülün ardından yazarla yapılan kısa soru cevap videosunda Harrison, uzun kitapları çok sıkıcı bulduğunu ve onlara harcadığı enerjinin karşılığını aynı ölçüde alamadığını söylüyor.
Harrison’ın henüz Türkçeye çevrilmiş bir eseri yok. Fakat onu daha yakından tanımak isteyenler, Booker sayfasında yayımlanmış söyleşinin kısaltılmış Türkçe çevirisini aşağıda okuyabilir.
Booker kısa listesine kalan kitabınızın arkasındaki ilham neydi?
Kitabın temasını ve hiciv anlayışını güncel gelişmeler belirledi: Dünyaya ilişkin beklentilerimiz ve açıklamalarımız kesintisiz bir felakete dönüşürken hayatımızı sürdürmek zorunda kalırsak ne olur?
Okuma sevgisini nasıl kazandınız?
Çok küçük yaşlardan itibaren neredeyse çılgınca kitap okurdum. Evimizin üst katında kitaplarla dolu büyük bir dolap vardı. İçine tırmanıp 30 yıllık tozlu karton kapaklı kitap yığınlarının arasında oturabilirdiniz.
Bütün kahramanlarım oradaydı. Hepsi ucuz edebiyattı, hepsi bayağıydı; ama hepsi de kanlı canlı, gerilim ve bilimkurgu hikâyeleriydi. Annem bu kitapları tamamen reddederdi. Evin alt katındaki oturma odamızda ise daha saygın kitaplardan oluşan üç raf sergilenirdi.
Tekrar tekrar okuduğunuz o kitap hangisi?
O kadar çok var ki… On altı yaşlarımdayken Yüzüklerin Efendisi'ni okumaya başladım. On yıl boyunca her yıl en az bir kez okudum. Sonra birdenbire kitaba karşı bir tür tiksinti duymaya başladım. Bir daha okumak, görmek ya da hakkında bir şey duymak istemiyordum. Takıntı hâline getirdiğiniz kitaplar eski sevgililer gibidir. Bir ya da iki yıl sonra onlarla yeniden karşılaşırsınız ve en başta onları neden sevdiğinizi sorgularsınız. Binlerce kitap okudum. Hepsinin kendine özgü bir şey söyleme biçimi vardı ve ne anlatmak istediklerini kavradığımda az çok hepsinin etkisi altında kaldım.
Okumayı en sevdiğiniz yer neresi?
Bir süre Londra'nın varlıklı semtlerinden Barnes'ta yaşadım. Çoğu öğleden sonra bir kitabı ve kedimi alıp odama çıkardım. Ben okurken o uyurdu. Evet, burası bir tür pastoral huzur ortamıydı. Ancak çoğu pastoral güzellik gibi geçiciydi ve ben de bunun farkına ancak sona erdiğinde vardım.
Yağmurlu bir günde, şehirlerarası bir trenin bomboş olduğu bir yolculukta kitap okumak bana çok huzur veriyor. Ama tabii bugünlerde böyle bir şeyle karşılaşmak pek mümkün değil çünkü hiçbir tren boş olmuyor.
En çok nerede, ne zaman yazmayı seviyorsunuz? Yazarken hangi araçları kullanıyorsunuz?
Küçük boy not defterleri tutuyorum. Her zaman siyah kapaklı ve kareli olanları seçiyorum. Kırmızı ve siyah renklerde 0.5 kalemler kullanıyorum. Notları daha sonra bilgisayara aktarıyorum. Asıl yazma sürecinin önemli bir bölümü de bu aşamada gerçekleşiyor: Başlangıçta yalnızca bir not olan şey, çoktan kurmacaya dönüşmeye başlıyor. Eskiden her yerde yazabildiğimle övünürdüm. Şimdiyse dizüstü bilgisayarımın başına endişeyle oturuyorum ve dikkatimi kaybetmemek için sessizliğe ihtiyaç duyuyorum.
Sizce herkesin mutlaka okuması gereken Booker ödüllü kitap hangisi?
Penelope Fitzgerald'ın 1979 yılında Booker Ödülü'nü kazanan Offshore adlı kitabı, Thames Nehri üzerindeki teknelerde yaşayan, hayatları güvencesiz bir grup insanı anlatıyor. Kitap aynı anda hem insanı boğacak kadar komik hem de son derece dokunaklı. Fitzgerald'ın kendine özgü ironik, hafif, incelikle işlenmiş ve son derece akıcı anlatımıyla kaleme alınmış. Bu tür bir yazarlık gerçekten taklit edilemez.
