Yazarın yazmama hakkı ya da…

Hadi bu ay bir oyun oynayalım. Başlıktaki üç noktayı baş başa bırakmamak için her yazarın orayı bir cevapla dolduracağını düşünelim. Misal Tomris Uyar olsun ilk oyun arkadaşımız; daha “ya” demeden ağzımıza lafı tıkardı: “Elbette vardır şekerim, zaten hep söylerim herkes yazacak diye bir şey yok.” Aynı boşluğu Adalet Ağaoğlu nasıl doldururdu acaba? Hemencecik bir röportajında dediklerini yinelemekte fayda var. Çünkü yazmamak kadar yırtmak da, atmak da var, hatta şart! Nitekim Ağaoğlu da bizi teyid ediyor: “Romanın hayatına, zaman ve mekânına uygun bir iç sese ulaşabilme uğruna ilk yirmi-otuz sayfayı yazıp yazıp yırttığım çok olmuştur. Çok seslilik evet.”

Eksiltmenin yazmanın ilk kuralı olduğunu öğreten ustaların yanı sıra her sene bir roman çıkarmazsa, unutulacağım korkusuna kapılanlar da var malum; hal böyle olunca insan sormadan edemiyor yazarların sürümden kazandığı bir zamanda mıyız gerçekten? İlla da sürünecekler diye bir şey yok tabii; keşke her yerde has edebiyat konuşulduğunda ilk akla onlar gelse. Neyse bizim konumuz bu değil; Beyoğlu’na ne zaman çıksam, Metis Yayınları’na ne zaman uğrasam raflarda yeni bir kitabı var mı diye bakındığım Aslı Biçen. 

“Seninle örgütlenmek dünyanın en zor şeyi”

İlk Tehdit Mektupları (birinci basım 2011) romanıyla tanıdım Biçen’i. Doğrusu çevirmenlerin dille oynama marifetlerini bir romanda böylesi cesurca göstermesi çok şaşırtmıştı beni. Roman bir mahkeme tutanağıyla başlıyor ve siz daha cümle kapısından girer girmez yüzünüze çarpan bu soğuk devlet diliyle azıcık ürperiyorsunuz, hele de tutanakta yazdığı üzre bir sarı zarf ve ardından da iki büklüm olmuş bir cesetten bahsedince, bir polisiye hikâyeye mi çekiliyorum yoksa diyesi oluyorsunuz. Haksız da sayılmazsınız çünkü Aslı Biçen hem sizi mektuplar arasında gezdiyor hem de arada bir tutanakları anımsatarak bir labirentin içine sokuyor. 

Mektuplarında boyuna Hale’ye seslenen kişinin adı Cihan Perver. (Nedense okurken ilk Şivan Perver geldi aklıma ama tabii onun ismi böyle yazılmıyor) Hale ile aralarında bir gerginlik mi var, aşk mı ayrılık mı, onu da mektupları okurken çilenin ucunu arar gibi dikkatle takip ediyorsunuz: “Sana sevgilim diyorum ama o muhteşem ‘m’ ne kadar benim yapıyor seni? Bana mı aitsin gerçekten? Bu sevmecilik işleri tapusuz olmuyor. Ama sen tapu istemez, tapu vermezsin. Bütün herkes senin kadar kendine yetse devrim mevrim olmazdı. Seninle örgütlenmek dünyanın en zor şeyi. Ben ki dünyanın en örgütsüz adamıyım; başımı altına sokmak istediğim yegâne çatı sensin.” 

12 Eylül 1977 tarihinde yazılmış bu mektubu okurken Cihan’ı hayal etmeye çalıştım. Kullandığı dile bakılırsa Cihan’ın üstüne büyük gelecek ceketler giydirmenin anlamı yoktu. “Sevmecilik işleri” diyen birinden daha fazlası da beklenmezdi ama ilerleyen satırlarda bir ayrılık bahsinin açıldığını, Cihan’ın da bundan hiç hoşlanmadığını anlıyoruz. Tabii bu mektupların, tutanakların arasından geçerken az yazan çok has çeviriler yapan Aslı Biçen’in yazarlığı da bir tür oyun kurucu gibi ele aldığını, romanın mimarisini, mühendislik hesaplarıyla kurguladığını anlıyor, okur olarak sürekli tetikte bekliyoruz. 

Okura bir oyun daveti

Onun bu oyunbazlığı ve tarihlerin yakınlığı bana Ferit Edgü’nün 1980’de ilk baskısını yapan Yazmak Eylemi’ndeki kitabının önsözünü hatırlattı. Neye niyetlenmişti 101 parça metni yazarken Edgü: “Sanatçının düş gücünden doğan değil, yaşanılan, tanığı olunan, sonuçları herkesi ilgilendiren bir olayın, değişik üsluplarda nasıl dile getirilebileceğini göstermek istedim. Böylece okuyucunun, amacı ve varılan sonuçları daha kolay değerlendirebileceğini düşündüm.” Bitirirken de eklemiş; “Üslup kişinin kendisidir sözü doğruysa, her üslubun da bir kişiyi yarattığı varsayılabilir.”

Neyse ki varsayım demekle yetinmiş Edgü. Evet onun metinleri arasında dolaşırken esnafı, manavı, kasabı kendi üsluplarından dinliyoruz ama birer roman karakteri olmaları için okura kendilerini bir hayli ısındırmaları gerekiyor. Edgü’nün istediği bu değil gerçi, o bir deneme yapıyor; Aslı Biçen ise Cihan’ı konuştururken, “Na” diye kestirip attığı ve bizi iyice meraka gark ettiği bir diğer mektup sahibini konuştururken, onları okura tanıtmak gibi bir derdi yok. Biçen karakterlerden çok kurduğu oyuna okuru ortak etse bahtiyar olacak gibi.

Eh bir kere “Nedir yazarın derdi?” sorusunu sorunca, mecbur ilk romanı Elime Tutun’u elime aldım. Yirmi iki yıl önce yayımlanmış (yine Metis Yayınları malum) romanın başkahramanı vapur desek yalan olmaz ama eksik kalır. Bir de vapurların mütemmim cüzleri var elbette, yazarın deyişiyle “Martılar simitten iplerle vapurun arkasından çekilen şeytan uçurtmaları.”

Aslı Biçen, vapuru bir karşılaşma mekânı olarak kullanıyor. Aşka benzer bir imgesellikte, dişi bir dille vapurda hep aynı kişi bekleniyor. Belki de o bir kişi değil; aşkın simgesi, aşk atfedilmişi ya da metaforu. Kendisine Satılmış sahte ismini yakıştıran Güner’in bir evlilikten arta kalan hüznüne mi şahidiz, zaman zaman değişen anlatıcı öznenin ayrılık acısı ve vapurda karşılaşma umuduna mı, yoksa yazar hikâye anlatmayı değil de sezdirmeyi sevdiği için hepsinden tadımlık durumlar mı yaratıyor yine? 

“Belki o gece peşinden sokağa fırlamadım diye de suçladın beni... Sırf seni bulamamış olduğum için kendimi sokaklara vurup seni aramamakla suçladın. Oysa baştan beri sen istemeden seni bulamayacağımı biliyordum. Peki neden Kadıköy’ün, Beşiktaş’ın kasvetli arka sokakları? Nedendi bütün vapurları İstanbul’un? Sarıyer, Adalar hatta Yalova. Mahmutpaşa’nın başka bir şehirden alıntılara benzeyen küçük yokuşları, sırf çiçekten nefret ettiğini bildiğim için bütün çiçekçiler.”

Alın size bir başka gerilim, bir başka aşk-ayrılık, hesaplaşma hikâyesi. Gene ipin ucu yazarın elinde, o ne kadar çekerse o kadar yaklaşıyorsunuz gerilim hattına. Üstelik bunu çok da ara vermeden yayımladığı (2008) ikinci romanı İnceldiği Yerden’de yine yapıyor; kahramanımız Cemal bir otobüs yolculuğunda, haliyle içi geçmiş. “İlkeli bir rüya telaşında” (?) Kusursuz güzellikte bir yunus görüyor. Rüya bu ya, ona yaklaşıp, incelerken yunusun sol kanadının altında bir karaltı görüyor ve onun bomba olduğunu anlıyor.

Eh Aslı Biçen okurları da artık rüyada bile olsa bir bomba varsa, kesin patlar diye dalıyoruz romana… Belli ki Aslı Biçen bunu hep yapacak ama sık sık değil, Faulkner, Dickens, Cortazar Anne Carson falan çevirmekten vakit bulduğunda yapacak, yazacak… 

Belki de yine yazmama hakkını kullanacak, bizi bir süre daha bekletecek. Göreceğiz. 

Yazan:

Figen Şakacı

1989 yılında gazeteciliğe başladı, çeşitli gazete ve dergilerde muhabirlik, köşe yazarlığı yaptı. Kitapları: Bitirgen, Pala Hayriye, Hayriye Hanım'ı Kim Çaldı?, Kesekli Tarla ve HınçAhınç.