Çin’in Shenzhen kenti, ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in üçlü zirvesinin ev sahibi.

Üç liderin buluşması 18-19 Kasım tarihlerindeki Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi vesilesiyle gerçekleşiyor. 

Liderlerin gündeminde İran ve nükleer silahlar var ama dünyada nüfuz alanlarının yeniden paylaşıldığı bir dönemde farklı konuların da gündeme gelmesi şaşırtıcı olmaz. 

Şi, Putin, Trump zirvesi: 7 soru ve cevapta bilmeniz gerekenler
Çin, Rusya ve ABD liderleri, tarihte ilk kez üçlü bir zirvede buluşuyor. Çin'in Shenzhen kentindeki zirvede, nükleer silahlar, İran savaşı, enerji güvenliği ve dünya ticareti gündemde. Üç lider ne istiyor, kimin eli daha güçlü? Zirve, Çin'in yükselen küresel gücü hakkında ne söylüyor?

Trump, Putin Şi zirvesi akıllara İkinci Dünya Savaşı’nın bitmesine aylar kala ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği liderlerinin Yalta’da yaptığı zirveyi getiriyor. 

Yalta, tarihe büyük güçlerin başka ülkelerin kaderini, onların katılımı olmadan belirlediği bir konferans olarak geçmişti.

Shenzhen’de tarafların üzerinde anlaştığı konuların ne kadarı, ne ölçüde hayata geçer o da şüpheli. Bu açıdan da Yalta Konferansı’na benzerlikler var. 

Peki neydi Yalta Konferansı? Neler konuşuldu, hangileri hayata geçti, anlaşmazlık noktaları neydi? 

Savaşın bitimine aylar kala 

Takvimler 1945 yılının şubat ayını gösteriyordu. 1 Eylül 1939’da Polonya’yı işgal ederek İkinci Dünya Savaşı’nı başlatan Nazi Almanyası’nın artık savaşı kaybedeceği görülüyordu. Doğudan Sovyetler Birliği, batıdan Haziran 1944’te Normandiya’da karaya adım atan müttefik güçleri Almanya’yı sıkıştırıyordu. Ama hâlâ Berlin’in düşmesine yaklaşık üç, Japonya’nın teslim olmasına altı ay vardı. 

Savaşın kazananlar cephesinde üç ülke vardı: Amerika Birleşik Devletleri (ABD), İngiltere ve Sovyetler Birliği. ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyetler Birliği’nin lideri Josef Stalin “Üç Büyük” olarak tanımlanıyordu. Bu üç ismin 4–11 Şubat 1945 tarihlerinde Yalta'da yaptıkları zirve, savaş sonrasında kurulması düşünülen dünya düzeninin tartışılacağı, bazı kritik kararların alınacağı yer olacaktı.

Roosevelt ve Churchill’in uçakları, 3 Şubat’ta Saki Havaalanı’na indi ama ev sahibi Stalin karşılamak için gelmemişti.

Ev sahibi konuklarını karşılamadı

Yalta, Kırım yarımadasının güneyinde, Karadeniz kıyısında bir kent. ABD Başkanı Roosevelt’i taşıyan uçak son olarak Malta’dan hareket etmişti. Ona Atina semalarından itibaren beş avcı uçağı da eşlik etti. 3 Şubat günü saat 12.10’da uçak Saki Havaalanı’na ulaştı. Yaklaşık 20 dakika sonra da Churchill’i taşıyan uçak indi. Roosevelt bu süreyi uçağın içinde bekleyerek geçirdi.