1- Putin, Şi ve Trump neden bir araya geliyor?
Dünya düzeninin yeniden şekillendiği, büyük güçlerin nüfuz alanları için rekabet ettiği bir dönemde, bu mücadelenin üç önemli aktörü bir araya geliyor.
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) 33. Zirvesi kapsamında buluşuyor.
Bu, ABD, Çin ve Rusya liderlerinin tarihteki ilk üçlü yüz yüze görüşmesi.
2- Kim neyi bekliyor?
Resmi açıklamalara bakıldığında, liderler zirveye iyi hazırlandı.
Ev sahibi Çin’e göre zirveden dünya barışına, büyük güçler arasındaki stratejik istikrara ve uluslararası iş birliğine katkı çıkacak.
Ruslar ise görüşmenin uluslararası durumun genel seyrinin gelişimi üzerinde önemli ve olumlu bir etki yaratmasını umuyor.
ABD’nin beklentisi ise daha somut. Beyaz Saray’a göre, zirveden nükleer silahların azaltılması için bir yol haritası çıkarsa ne âlâ.
3- Liderlerin aklında ne var?
Üç liderin ortak bir gündemi olduğunu söylemek zor.
Üstelik, ABD, Çin ve Rusya'nın çıkarları birçok konuda çatışıyor. Washington ile Pekin arasında ticaret ve teknoloji rekabeti sürüyor. Moskova, Ukrayna savaşı nedeniyle Batı'yla karşı karşıya. Çin ise iki ülkeyle de ilişkilerini kendi çıkarları doğrultusunda yönetmeye çalışıyor.
Şi’nin önceliği, küresel ticaretteki ve uluslararası siyasetteki konumunu güçlendirirken ülkesinin ABD ile rekabetini de yönetmek.
Trump'ın gündeminde nükleer silahların azaltılması ve İran'la süren savaşın sona erdirilmesi bulunuyor. İran'ın en önemli ekonomik ortaklarından biri olan Çin'in Tahran üzerindeki etkisini kullanmasını bekliyor.
Pekin’in ise Hürmüz Boğazı’ndan geçen enerji akışında da doğrudan çıkarı var. Boğazda sevkiyat aksadığında Çin’in Körfez’den aldığı petrol de bundan etkileniyor. Bu nedenle Şi, hem Tahran’la ilişkisini koruyacak hem de Hürmüz’de sevkiyatın önünü açacak bir diplomatik adım arayabilir.
Putin açısından zirve, Rusya'nın uluslararası sistemdeki yerini ve ağırlığını ispatlamak için bir fırsat. Ukrayna savaşı nedeniyle AB’nin yaptırımlarıyla karşı karşıya olan Moskova, hem Washington hem de Pekin'le aynı masada bulunarak diplomatik hareket alanını genişletebilir.
4- Menüde Ukrayna var mı?
Beyaz Saray açıklamasına göre, zirvenin gündem maddelerinden biri Ukrayna olmayacak. Zira, Washington’a göre, Rusya ile bu konudaki görüşmeler ayrı bir kanaldan yürüyor, Çin de bu işin tarafı değil.
Ama bu, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski’nin endişe etmesine engel değil. Zelenski muhtemelen “Adımız davetli listesinde olmadığına göre, menüde olabilir mi?” diye düşünüyor.
Zira Zelenski, zirveyi, İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna doğru yapılan ve dünya düzeninin belirlendiği Yalta Konferansı’na benzetip, “Yalta 2, 3, 4 istemiyoruz,” dedi. Ülkesinin geleceğinin kendilerinin de dahil olduğu görüşmelerde belirlenmesi gerektiğini söyledi.
5- Üç lider arasında kimin eli daha güçlü?
Şi Cinping, Shenzhen'deki masaya diğer iki lidere kıyasla daha geniş bir hareket alanıyla oturuyor.
ABD ve Çin ile aynı masada yer alarak Rusya büyük güç statüsünü sergileme şansı bulsa da Ukrayna savaşının askerî ve ekonomik maliyetini taşıyor. ABD ise İran'la çatışmanın ve küresel güvenlik sorunlarının yarattığı baskıyla karşı karşıya.
ABD ve Rusya giriştikleri savaşlarda kendilerini yıpratırken, Çin’in böyle bir derdi yok. Çin'in pazarlık gücünün temelinde dünya üretimindeki ve ticaretindeki ağırlığı bulunuyor.
6- Üç lider nükleer silahları azaltabilecek mi?
Trump’ın derdi nükleer silahların azaltılması zira Çin’in nükleer silah sayısını artırabileceğinden endişe ediyor.
Dünyadaki nükleer silah başlıklarının yüzde 91’i ABD, Rusya ve Çin'in elinde. Ocak 2026 tahminlerine göre Rusya'nın nükleer envanterinde toplam 5.420, ABD'de 5.042, Çin'de ise 620 başlık var. Bu sayılar, hizmetten çekilmiş ve sökülmeyi bekleyen başlıkları da içeriyor.
Ancak Pekin'in müzakereye yaklaşması kolay değil. Çin'in nükleer cephaneliği, ABD ve Rusya'nınkinden çok daha küçük. Bu nedenle Şi yönetimi, kendi silahlanmasını sınırlandırmadan önce Washington ve Moskova'nın cephaneliklerini azaltmasını isteyebilir.
7- Shenzhen'den ne çıkabilir?
Zirve sıklıkla Yalta Konferansı’na benzetiliyor ama o zaman ABD, Sovyetler Birliği ve Britanya ortak bir zaferin ardından masaya oturmuştu. Yeni dünya düzenini kurma niyetleri de vardı.
Bugün hem ortak bir zafer yok, hem çıkarlar çatışıyor hem de niyet yok.
Bu ilk buluşmanın en somut sonucu, nükleer silahların azaltılması konusunda yeni bir müzakere sürecinin başlatılması veya İran konusunda gerilimi düşürecek diplomatik bir zeminin oluşması olabilir. Büyük bir anlaşma beklentisi ise şimdilik gerçekçi görünmüyor.
Ama yine de zirve önemli çünkü Çin’in yükselişinin teyidi niteliğinde.
Çin, dünya üretimindeki ve ticaretindeki ağırlığını büyük güç diplomasisine yansıtacak. Bu ağırlığı ne ölçüde siyasi nüfuza dönüştürebildiğini ise 19 Kasım'daki görüşmenin ardından hangi müzakerelerin devam edeceği belirleyecek.
