Hızla artan otomasyon karşısında gazetecilerin, güven duymadıkları hâlde yapay zekaya giderek daha bağımlı hale gelmelerinin arkasında ne yatıyor?
Mert, Türkiye’deki yerel bir haber odasında, 4-5 kişilik ekibiyle birlikte çalışan genç bir gazeteci. Hak odaklı, yerel gazetecilik yapmak için kendi mecralarını kurarak çıktıkları yolda, günlük iş akışları en az 40 orijinal haber üretme mücadelesiyle geçiyor. Bu sayı, yerel bir mecranın Basın İlan Kurumu’nun ilanlarından yararlanabilmesi için karşılaması gereken kriterlerden yalnızca bir tanesi.
Üç yıl boyunca Türkiye’deki çeşitli haber odalarında yürüttüğümüz etnografik araştırmada 30 gazeteciyle derinlemesine görüştük, 72 gazeteciyle anket yaptık ve farklı ölçeklerdeki haber odalarında yapay zeka kullanım pratiklerini ve algılarını, katılımcı gözlem yoluyla inceledik.
Bu üç yıllık etnografik saha araştırması, yapay zekanın etkisini yalnızca teknolojik kapasitesi üzerinden anlamanın yetersiz kaldığını gösteriyor. Mesele, aynı zamanda gazetecilerin çalışma zamanını, üretim hızını ve ne kadar içerik üretmeleri gerektiğini belirleyen daha geniş bir emek rejimiyle ilgili.
Günde 40 haber
Mert’in güne başlarken ilk görevi yaşanan gelişmeleri derinlemesine takip ve analiz etmek değil, günlük kotaları yakalayabilmek için hızla üretime geçmek. Üstelik bir taraftan da yaşadıkları siber saldırıyı ve bunun sonucu olarak gelişen Google ambargosunu bertaraf etmek zorunda.
Kırk haber.
Küçük ölçekli yerel bir mecranın günlük en az 40 farklı haberi araştırmak, teyit etmek, yazmak, başlıklandırmak ve yayıma sunmakla geçirmesi bekleniyor. Haber üretiminin hız ve nicelik baskısıyla hakikat arayışının önüne geçtiği neoliberal ve otoriter bir medya düzeninde, Mert’in hareket alanı giderek daralıyor. Yapay zeka da bu daralan alanda, yoğun iş yükünü yönetmek için başvurduğu araçlardan biri haline geliyor.
Fakat bunu gizlemiyor. Kendi yazım dillerine uygun şekilde eğitilen bir yapay zeka modeliyle otomatik SEO haberleri üretmeyi deniyor. Bu şekilde hazırlanan haberlerin altına da açıkça bir not düşüyor:
“Bu haber yapay zeka ile üretilmiştir.”
Bu kez karşısına çıkan engel, yapay zeka kullanması değil, bunu açıkça belirtmesi oluyor. Mert’in haberine eklediği şeffaflık beyanı, mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle içerik kabul edilmiyor ve ürettiği haber günlük kotasına dahil edilmiyor.
