Yeşim Ustaoğlu’nun Artakalan’ı, gösterime girmeden haftalar önce, büyük bir heyecan dalgası yarattı. Film için haftalardır sosyal medyada gün hatta dakika sayanlara rastladım. Soğuk bir günde sevgilisiyle sinemaya gidip elde kahvelerle koltuklara gömülmek için sabırsızlananlar… Kapüşonunu başına çekip filmi tek başına izlemeyi, sonrasında da “sinemadan çıkmış insan” hissiyatıyla, dünyayla araya girmiş incecik bir kalkan ve kafada dönmeye devam eden filmle sokaklarda gezinmeyi hayal edenler… 

Bu heyecan dalgasında filmin, Birhan Keskin’in güzel dizeleriyle örülü, MUBI ve Başka Sinema’nın çok güzel yürüttüğü tanıtımlarının payı var elbette. Ama filmin kendisinde de insanları çağıran bir büyü var. Sinemaya gitmenin eskisi kadar kendiliğinden bir alışkanlık olmadığı bir zamanda, insanlara bir cuma akşamı için böyle planlar yaptırabilmek hiç de az şey sayılmaz.

Bu heyecanı biraz da hayattaki şiiri özlememize bağlıyorum. Şiirle beraber şefkat de hızla eksiliyor hayattan; bu ikisinin bizden istediği şey akraba çünkü. Birinin yüzüne, bir kelimeye, bir ağacın gövdesine, ilk bakışta anladığımızı sandığımız şey gerçek bir anlama, hissetmeye dönüşünceye kadar bakabilmek. 

Hız ve dikkat dağınıklığı çağında duygular da fikirler de kolay tüketilen içeriklere dönüştü. Herhangi bir şey ya da insan hakkında daha ne hissettiğimizi anlamadan o his hakkında ne düşündüğümüzü söyleyebiliyoruz. Oysa kalple irtibatı sürdürebilmek için önce biraz durmak gerekiyor. Durmanın, dinlemenin, bakmanın ve tüm bunları içeren uzun seyahatlerin hayatımızdaki yeri daraldıkça şiirinki de daralıyor. 

Kalple irtibattan kastettiğim, duygunun kendiliğinden iyi bir şiire dönüşebileceği varsayımı değil. Küçük yaşlarda başladığım şiiri yazarken ilk öğrendiğim, şiirin salt duygu yüküyle yazılamayacağıydı. Bir kaybı bütün kalbiyle hisseden insan, onu iki dizede duyurabilmek için bazen saatlerce tek bir kelimenin yeriyle uğraşır. Okurken bize kendiliğindenmiş gibi gelen o sadeliğin arkasında yoğun bir emek ve işçilik vardır. Şiire duyduğumuz özlem, bize ulaşan her sözün, her duygunun, bir sonrakine yer açmak için koşarak uzaklaşmadığı, daha dingin ve tatminkâr bir hayatın özlemi de olabilir.

editörün notu

Yazının bundan sonrası filme dair spoiler içerir. 

Artakalan’ın şiirle bağı bence burada başlıyor. Yeşim Ustaoğlu’nun Tereddüt’ten on yıl sonra döndüğü uzun metraj kurmacanın merkezinde, İstanbul’da küçük oğluyla ve müzisyen eşi Mehmet’le yaşayan şair Elif var. Daha 30’larının ikinci yarısında, yazma isteğiyle beraber yaşama hevesi de çekilmiş Elif’in. Gün ışığı gibi güzel ve tatlı oğlu Selim’i (Ali Kayra Kul) dijital dünyanın ve şehrin kirliliğinden, “ehlileşmekten” korumak için salonda birlikte kurdukları zincirleme oyun düzenekleri ve onunla İstanbul sokaklarında çıktığı yürüyüşler dışında her şeyden elini eteğini çekmiş; kendini öyle bırakmış ki haftalardır yıkanmıyor. 

Kendine ait bir oda, kendine ait bir stüdyo

Eşi Mehmet’se aynı evde kurduğu stüdyoya sığınıyor. Üniversitede verdiği müzik dersleri elinden alınınca çiftin evliliğindeki çatlak da daha görünür hale geliyor. İlişkileri de Elif’in yazma hevesi gibi tıkanıp kalmış. Çocuk uyanmasın diye geceleri fısıltıyla yürüttükleri öfke ve suçlama dolu tartışmalardan ibaret hale gelmiş. Mehmet Elif’in niye bu kadar mutsuz, kendini bırakmış olduğunu hiç anlayamıyor. Birbirlerini aslında hâlâ sevdikleri anlaşılan çiftin ilişkisindeki şefkat ve anlayış o kadar tükenmiş ki, Mehmet Elif’i önemsediğini onu zorla banyoya sürükleyerek gösteriyor! O beraber yıkanma sırasında ağlayarak sevişiyorlar ama bir barışma değil, ayrılan yolların başlangıcı oluyor bu.