İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ demir çelik fabrikasında 9 Kasım'daki patlamada 19 işçi hayatını kaybetti, 14 kişi yaralandı. 

Patlamanın nasıl gerçekleştiğine ilişkin çeşitli olasılıklar ortaya atıldı, kök nedenler incelemelerden sonra ortaya çıkacak ama üzerinde en çok durulan olasılık, sıvı çelik döküm işlemi sırasında tavan vincinin koparak  hurda metal ve hammaddeleri eriten endüstriyel fırın olan ark ocağına düşmesi. 

Bu kadar büyük bir işletmede tavan vinci nasıl kopabilmişti? Ark ocağında gereken önlemler alınmış mıydı? İş güvenliği ne kadar ciddiye alınıyordu?

Bu soruları cevaplamak zor çünkü faciaya dair yayın yasağı getirildi. Şirketin Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran dahil iki şüpheli, ev hapsiyle adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. İsimleri ve görevleri açıklanmayan dokuz şirket çalışanı ise tutuklandı. 

HABAŞ’ın işçi ölümleri konusunda kabarık bir sicili olduğu ortaya çıktı: Son 10 yılda 11 işçinin hayatını kaybettiği fabrika 9 Kasım ile birlikte toplam 30 işçiye mezar oldu. 

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’ne göre, 2025 yılında Türkiye'de en az 2.105 işçi çalışırken hayatını kaybetti. Salt sanayi sektöründe 691 işçinin bir yılda can verdiğini düşünürsek, bu seri iş cinayetleri tablosunun sorumluları kim? 

Akademisyen, İstanbul İSİG Meclisi kurucu gönüllülerinden Aslı Odman’a danıştık. Aliağa, özellikle Gemi Söküm Bölgesi özelinde de çalışmalar yapan, hatta daha 4 Ekim’de Ege Çevre ve Kültür Platformu’nun (Egeçep) Aliağa’da düzenlediği ekokırım paneline katılan Odman’ı aradığımızda ilk cümlesi şu oldu: 

“Maalesef perşembenin gelişi çarşambadan belliydi. Aliağa’da işçiler sık sık ‘Bir gün bu Habaş toptan patlayacak’ diyorlardı. Tam bir Kırmızı Pazartesi.”

HABAŞ’taki patlamada şimdiye dek 19 işçi hayatını kaybetti, onlarcası yaralı. Orada tam olarak ne olduğunu anlatabilir misiniz?

Ne mi oldu? Gene iş cinayetleriyle sermaye birikimi rejimi işledi. Her seferinde farklı şekillerde kendini gösteriyor. Bazen işçi yüksekten düşüyor, bazen 1500 santigrad ısısı olan elektrikli ark ocağına düşüyor, bazen palet altında, bazen su kaçağı ile oluşan patlamada kalıyor, 120 tonluk eriyik metal içerikli pota dökülüyor, limandaki gemiden işçi denize düşüp boğuluyor, üzerine metal bobin düşüyor.

Bu sefer de belli ki periyodik kontrolü yapılmamış, gezer köprülü vinç kırılıp, elektrikli ark ocağına düşüyor, patlama ve yangın… Son 20 senede onlarca işçi ölmüş, yüzlercesi yaralanmış. Geçen 10 yılda en az 29 işçi canını bu fabrikada bırakmış. Ama ne hız azalıyor, ne işçi sağlığına yatırım yapılıyor, ne dış kamusal denetim, ne içteki bağımlı iş güvenliği sistemi işliyor. 

Çalışma saatleri uzun, işçi muhtaç, borç kıskacında…Fabrikadaki asıl işin pek çoğunu farklı taşeron firmalar yükleniyor. Aynı anda pek çok farklı şirket yan yana, riskler koordine edilmeden çalışıyor. 

O yüzden kazanın kök nedeni teknik, ekonomi-politik ve sosyal. Habaş, devletin kayırdığı, Türkiye’de gittikçe genişleyen hurda metal, inşaat demiri ve yan sektörlerinin dokunulmaz prenslerinden biri.