ABD Başkanı Donald Trump, Rusya'ya yönelik yeni yaptırım ve gümrük vergilerini askıya aldı. Karar, Rusya'nın uluslararası piyasalara daha fazla petrol ve yakıt satabileceği beklentisini artırdı. Bunun üzerine son dönemde yükselen petrol fiyatları 19 Ekim Pazartesi günü düşüşe geçti.
Ortadoğu'daki çatışmalar ve petrol taşımacılığındaki aksaklıklar nedeniyle geçen hafta Brent petrolün varil fiyatı 110 dolara kadar yükselmişti. Bu, mayıs ayından bu yana görülen en yüksek seviye.
Ancak Trump'ın kararının ardından Brent petrol yüzde 2,08 düşüşle 107,57 dolara geriledi. ABD tipi ham petrolün varil fiyatı da yüzde 1,92 azalarak 99,46 dolara indi.
Fiyatlardaki düşüşün arkasında, Rus petrolünün piyasaya daha fazla ulaşabileceği beklentisi ve son yükselişin ardından yatırımcıların kârlarını almak için satış yapması bulunuyor. Ancak Rusya'nın ihracatını ne kadar artırabileceği henüz belli değil.
Trump kendi imzaladığı yaptırımları askıya aldı
Trump, 16 Ekim'de imzaladığı başkanlık kararnamesiyle, yalnızca bir ay önce kabul ettiği Rusya yaptırımlarının bazı hükümlerini askıya aldı.
Söz konusu yasa, Rusya'nın enerji ihracatından elde ettiği gelirleri azaltmayı amaçlıyor. Rus petrolü ve doğalgazını satın alan ülkelere ek gümrük vergileri uygulanmasının da önünü açıyor.
Trump, Rusya ile Ukrayna arasında kendi ilan ettiği enerji ateşkesinin çökmesine rağmen, yaptırımların uygulanmasını ABD'nin ulusal çıkarlarını gerekçe göstererek erteledi.
Dışişleri Bakanı Marco Rubio, yönetimin kararın ekonomik etkilerini değerlendirmek için 60 güne kadar süre kullanacağını söyledi.
Hazine Bakanı Scott Bessent ise Rusya’ya mevcut yaptırımların kaldırılmadığını, yalnızca dizel ticaretine yönelik kısıtlamalarda istisna tanındığını savundu.
Yani Washington, Rusya'ya yönelik bütün yaptırımlardan vazgeçmiş değil. Ancak Moskova üzerindeki ekonomik baskıyı artırması beklenen yeni önlemleri şimdilik erteliyor.
Enerji ateşkesi çöktü, saldırılar sürdü
Trump'ın Rusya'ya yönelik yeni yaptırımları askıya alması, 11 Ekim’de ilan ettiği enerji ateşkesinin başarısızlığa uğramasının ardından geldi.
ABD Başkanı, Rusya ve Ukrayna'nın birbirlerinin enerji tesislerine yönelik saldırıları durdurmayı kabul ettiğini duyurdu. Ancak anlaşmayı ne Moskova ne de Kiev doğruladı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Rusya'nın da saldırılarını durdurması halinde ateşkese uyacaklarını belirtti. Kiev yönetimi, bunun üzerine Rus petrol tesislerine yönelik saldırılarına üç gün ara verdi.
Ancak Rusya, Ukrayna'nın enerji altyapısını hedef almaya devam etti. Zelenski'nin 18 Ekim'de açıkladığı verilere göre Rus ordusu, Trump'ın ateşkes ilanından sonraki bir haftada Ukrayna'nın enerji, petrol ve doğal gaz tesislerine 76 saldırı düzenledi.
Son saldırılarda Vinnıtsya, Jıtomır, Hmelnitski ve Odessa bölgelerindeki elektrik tesisleri hedef alındı. On binlerce hane elektriksiz kaldı.
Bunun üzerine Ukrayna da Rus enerji tesislerine yönelik saldırılarını yeniden başlattı.
18 Ekim'de savaşın en büyük hava operasyonlarından biri gerçekleşti. Ukrayna, Rusya'ya binden fazla insansız hava aracıyla saldırdı. St. Petersburg'daki petrol ihracat terminalinde ve bir petrol deposunda yangın çıktı. Saldırılarda en az bir kişi hayatını kaybetti, beş kişi yaralandı.
Trump ise Ukrayna'nın Rus petrol tesislerini hedef almasını eleştirdi. Zelenski'yi savaşı bitirmek istememekle suçladı.
ABD Başkanı, Rusya'ya yönelik yeni yaptırımları erteleme kararını da Moskova'yı müzakere masasından uzaklaştırmak istemediğini söyleyerek savundu.
Zelenski ise Washington'ın kararına tepki gösterdi. Rusya'nın saldırılarını sürdürürken yaptırımların hafifletilmesinin Putin'i cesaretlendireceğini savundu.
Trump neden Rus petrolüne ihtiyaç duyuyor?
İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat sorunları, küresel petrol ve dizel piyasasını sıkıştırıyor.
Fayn
ABD'de özellikle çiftçiler, kamyoncular ve taşımacılık şirketleri yükselen dizel fiyatlarından etkileniyor. Üstelik 3 Kasım'daki ara seçimlere yalnızca iki hafta kaldı.
Trump bu nedenle 9 Ekim'de Putin'le bir dizel anlaşması duyurdu. Rusya'nın yüz binlerce ton yakıtı yeniden uluslararası piyasaya sunması planlanıyor.
Fakat Rusya'nın kendi rafinerileri de Ukrayna saldırılarından etkileniyor. Bu nedenle vaat edilen yakıtın ne kadarının piyasaya ulaşabileceği belirsiz.
Fayn
Fiyatlar düşmeye devam edecek mi?
Petrol piyasası Trump'ın kararına şimdilik olumlu tepki verdi. Ancak yaptırımların askıya alınması, Rusya'nın hemen daha fazla petrol veya dizel üretebileceği anlamına gelmiyor.
Uluslararası finans şirketi KCM Trade'in piyasa analisti Tim Waterer da Reuters'a yaptığı değerlendirmede belirsizliğe dikkat çekiyor. Waterer'a göre, ABD'nin Rusya'ya yönelik yaptırımları ne ölçüde ve ne kadar süreyle askıya alacağı netleşmeden, Rus yakıtının piyasaya kalıcı bir rahatlama sağlayacağını söylemek zor.
Üstelik Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat sorunları ve Ukrayna ile Rusya'nın enerji tesislerine yönelik saldırıları devam ediyor.
Trump'ın önceliği ise kasım ayında yapılacak ara seçimlerden önce Amerikan seçmeninin ödediği yakıt faturasını düşürmek.
Ancak bunun için başvurduğu ülke, Ukrayna'daki savaşı nedeniyle Washington'ın dört yılı aşkın süredir ekonomik baskı altında tutmaya çalıştığı Rusya.
Enerji ateşkesi gerçekleşmedi. Rusya'ya yönelik yeni yaptırımlar ise askıya alındı. Petrol fiyatları şimdilik gerilese de Trump'ın bu kararının enerji krizini kalıcı olarak çözüp çözmeyeceği belirsiz.
