İngiltere Kralı ‘utanç verici köle ticaretinden üzgün’ ama özür yok

İngiltere Kralı 3. Charles, ülkesinin köle ticaretindeki geçmişinden büyük üzüntü duyduğunu söyledi. 

Charles, 3 Kasım'da Karayipler'deki eski İngiliz sömürgelerinden Antigua ve Barbuda'nın başkenti Saint John's'ta düzenlenen İngiliz Milletler Topluluğu (Commonwealth) zirvesinde konuştu. Büyük bölümü eski İngiliz sömürgelerinden oluşan 56 ülkenin liderlerine seslenen kral, Atlantik ötesi köle ticaretini “utanç verici bir tarih” olarak tanımladı.

“Bu utanç verici tarih, kalbimi dehşetle, ruhumu ise derin bir üzüntüyle dolduruyor” diyen Charles, geçmişte yapılanların değiştirilemeyeceğini ancak tarihten ders çıkarılabileceğini söyledi.

Kral, geçmişin yanlışlarını gidermek için eğitim, istihdam, ticaret ve iklim değişikliğiyle mücadele alanlarında işbirliği yapılmasını önerdi.

Ancak konuşmasında İngiltere adına bir özür ya da tazminat sözü vermedi.

İngiltere'nin köle ticaretindeki rolü neydi?

İngiltere, 17. yüzyıldan itibaren Atlantik ötesi köle ticaretinin başlıca aktörlerinden biri haline geldi.

Afrika'da esir alınan milyonlarca insan, İngiliz gemileriyle Amerika kıtasına ve Karayipler'e taşındı. Ailelerinden koparılan bu insanlar, şeker, pamuk ve tütün plantasyonlarında zorla çalıştırıldı.

İngiltere, Atlantik ötesindeki köle taşıma seferlerinin yaklaşık üçte birini gerçekleştirdi. Bu gemilerle 3,2 milyondan fazla Afrikalı zorla başka kıtalara götürüldü.

Bu yolculuklar sırasında köleleştirilen insanlar gemilerin dar bölmelerine sıkıştırılıyor, açlık, susuzluk ve hastalıklarla karşı karşıya kalıyordu. Tahminlere göre Atlantik ötesi köle ticareti boyunca yaklaşık 1,8 milyon Afrikalı, Amerika kıtasına ulaşamadan gemilerde hayatını kaybetti.

Köle emeği, İngiltere'nin ticaretinin ve sanayileşmesinin önemli gelir kaynaklarından biriydi. Karayipler'de köleleştirilen insanların zorla çalıştırıldığı, şeker kamışı, pamuk ve tütün gibi ürünlerin yetiştirildiği büyük tarım işletmelerine plantasyon deniyordu. Bu işletmelerden elde edilen ürünler, İngiliz tüccarlara ve şirketlere büyük kazançlar sağladı.

İngiltere 1807'de köle ticaretini, 1833'te ise imparatorluğunun büyük bölümünde köleliği yasakladı.

Ancak kölelik kaldırılırken tazminat ödenenler, köleleştirilen insanlar olmadı. İngiliz devleti, köle sahiplerine mülklerini kaybettikleri gerekçesiyle ödeme yaptı.

Köle sahiplerine verilen bu tazminat için kullanılan kamu borçlarının geri ödemesi 2015'e kadar sürdü.

Başbakan özre açık, tazminata karşı

Kralın açıklaması, İngiltere'nin sömürgecilik geçmişiyle nasıl hesaplaşacağına ilişkin tartışmaların yeniden yoğunlaştığı bir dönemde geldi.

İngiltere Başbakanı Andy Burnham, zirveden önce The Guardian'da yayımlanan yazısında, ülkesinin köle ticaretindeki rolü için resmî özür dilenmesi konusunda görüşmelere açık olduğunu duyurdu.

Burnham, İngiltere'de köleliğin kaldırılması için verilen mücadeleyi hatırlatırken Manchester'ın pamuk sanayisinin köleleştirilen insanların emeği üzerine kurulduğunu da kabul etti.

Ancak maddi tazminat taleplerine karşı çıktı.

Burnham, bugün yaşayan İngilizlerin geçmişte işlenen suçlardan kişisel olarak sorumlu tutulamayacağını savundu.

Bunun yerine eski sömürgelerle ekonomik işbirliğinin artırılmasını, yoksul ülkelerin borçlarının yeniden yapılandırılmasını ve kalkınma projelerinin desteklenmesini önerdi.

İngiltere hükümeti ayrıca Karayipler'deki altyapı projeleri için üç yılda 40 milyon sterlinlik yatırım açıklamıştı.

Eski sömürgeler ne istiyor?

Karayip ülkeleri ise İngiltere'nin köle ticaretindeki rolünü kabul etmesinin ardından somut adımlar atmasını istiyor.

Karayipler'deki ülkelerin ekonomik ve siyasi işbirliği için kurduğu bölgesel örgüt Karayip Topluluğu (CARICOM), yıllardır eski sömürgeci devletlerden resmî özür, eğitim ve sağlık yatırımları, borçların silinmesi ve tazminat talep ediyor.

Antigua ve Barbuda Başbakanı Gaston Browne da zirvede köleliğin ve sömürgeciliğin bugüne uzanan sonuçlarının ele alınması çağrısı yaptı.

CARICOM Başkanı Philip J. Pierre ise özrün tek başına yeterli olmayacağını belirterek geçmişteki zararların giderilmesi gerektiğini söyledi.

Zirve sırasında protestocular da İngiltere'den özür ve tazminat talep etti.

Kral’ın konuşmasıyla yeniden açılan tartışmanın merkezinde de bu soru var: Köle ticaretinden kazanç sağlayan bir devlet, aradan yüzyıllar geçtikten sonra bu geçmişin sorumluluğunu nasıl üstlenecek?