ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım'da Çin'in Shenzhen kentinde bir araya geldi.

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında düzenlenen görüşme, üç ülkenin liderlerinin katıldığı ilk üçlü toplantı oldu.

0:00
/0:37

Çin saatiyle 16.30 civarında başlayan görüşme yaklaşık 80 dakika sürdü. Liderler önce basına açıklama yaptı, ardından kapalı kapılar ardında görüştü.

Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderleri, Ukrayna savaşını, nükleer silahların kontrolünü ve uluslararası güvenliği ele aldı.

Görüşmenin ardından dört maddelik ortak bir barış bildirisi yayımlandı. Bildiride nükleer risklerin azaltılması, enerji arzı, Birleşmiş Milletler'de reform ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin yetkileri ele alındı.

Trump, Putin, Şi zirvesinin anımsattığı Yalta Konferansı tarihi nasıl etkiledi?
ABD, Rusya ve Çin liderlerinin üçlü zirvesi, nüfuz alanlarının belirlenmesi için kıyasıya bir mücadelenin yürütüldüğü bir süreçte gerçekleşiyor. Akıllara getirdiğiyse İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna doğru, galiplerin yeni dünya düzenini kurdukları Yalta Konferansı.

Liderler ne dedi?

Trump, görüşmenin açılışında üç liderin “tarih yazdığını” söyledi. ABD, Rusya ve Çin'in nükleer silahların azaltılmasını görüşmek için benzersiz bir konumda olduğunu savundu.

Çin lideri Şi Cinping ise görüşmeyi “çığır açıcı” olarak nitelendirdi.

“Büyük güçler uyum içinde yaşadığında dünya barış içinde olur” diyen Şi, nükleer silahların tamamen ortadan kaldırılması çağrısında bulundu.

Putin'in önceliği Ukrayna savaşıydı. Rusya lideri, üç ülkenin çatışmaların çözümü konusunda ortak çıkarları bulunduğunu söyledi. Görüşmenin ardından toplantıyı “açık ve çok yararlı” olarak değerlendirdi.

Trump, zirve öncesinde Şi ve Putin'le ayrı ayrı görüştü. Her iki lideri de “dostum” diye nitelendirdi.

Şi ile görüşmesinde ABD ve Çin arasında “özel bir ilişki” bulunduğunu söyledi. Putin'le görüşmesinde ise iki ülke arasındaki ilişkilerin gelişebileceğini savundu.

Ortak bildiride ne var?

Görüşmenin ardından yayınlanan bildiride, nükleer savaşın kazanılamayacağı ve böyle bir savaşın önlenmesi gerektiği belirtildi. Üç ülke, nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek için görüşmelere devam edecek.

Enerji konusunda petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırma hedefi öne çıkıyor. Üç lider, enerji tedarikinin istikrarlı biçimde sürdürülmesi gerektiğini vurguladı.

Bildiride Birleşmiş Milletler'de reform yapılması da istendi. Üç ülke, BM'nin uluslararası krizler karşısında daha etkili olması gerektiğini savunuyor.

Bildirinin bir diğer konusu Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM).

Mahkeme, 2023'te Ukraynalı çocukların yasa dışı biçimde Rusya'ya götürülmesi nedeniyle Putin hakkında tutuklama kararı çıkarmıştı.

Trump'ın da mahkemeyle anlaşmazlıkları var. UCM, Kasım 2024'te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında Gazze'de işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle tutuklama kararı çıkardı.

Lahey’de yargıçlar var
Uluslararası Ceza Mahkemesi Savcısı’nın talebinden 6 ay sonra İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Gallant hakkında tutuklama kararı çıkardı. Kararın yerine getirilip getirilmeyeceği tartışmalı ama insan hakları savunucularına moral üstünlük sağladığı kesin.

Trump, Şubat 2025'te mahkemeye yaptırım uygulanmasını öngören bir kararname de imzalamıştı.

Ortak bildiride ise UCM'nin ve benzer uluslararası kurumların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği belirtildi. Üç lider, devlet yetkililerinin dokunulmazlığına saygı gösterilmesini de istedi.

Putin Ukrayna savaşı hakkında ne söyledi?

Putin, zirvenin ardından Trump'ın Ukrayna'daki savaşı bitirmek için samimiyetle çaba gösterdiğini savundu. Ukrayna yönetimini ve Avrupa ülkelerini ise barış girişimlerini engellemekle suçladı.

Rusya lideri, Kırım Köprüsü'ne yönelik saldırılara karşılık vereceklerini de söyledi.

Rusya'yı 2014'te ilhak ettiği Kırım Yarımadası'na bağlayan köprü, Rus ordusunun ikmal hatları açısından önemli. Ukrayna, son bir haftada köprüyü üç kez hedef aldı.

Putin, bu saldırıların ardından Karadeniz'deki hedeflere ve enerji altyapısına yönelik saldırıları durduracak bir ateşkesi artık değerlendirmeyeceklerini açıkladı. Rusya'nın daha ağır bir karşılık vereceğini söyledi.

Üç liderin yayımladığı ortak bildiride ise Ukrayna'dan söz edilmiyor.

Nükleer silahlar konusunda anlaşma sağlandı mı?

Trump, zirve öncesinde nükleer silahların azaltılmasını görüşmek istediğini açıklamıştı.

ABD ve Rusya'nın stratejik nükleer silahlarını sınırlandıran New START anlaşmasının süresi Şubat 2026'da doldu. İki ülke arasında bu anlaşmanın yerini alan yeni bir düzenleme henüz yok.

Trump, Çin'in de dahil olduğu yeni bir anlaşma yapılmasını istiyor. Pekin ise ABD ve Rusya'nın çok daha büyük nükleer cephaneliklere sahip olduğunu belirterek bu görüşmelere mesafeli yaklaşıyor.

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) 2026 tahminlerine göre Rusya'nın 5 bin 420, ABD'nin 5 bin 42, Çin'in ise 620 nükleer savaş başlığı bulunuyor. Bu sayılara kullanımdan kaldırılmış ancak henüz imha edilmemiş başlıklar da dahil.

Şi, zirvede nükleer silahların tamamen ortadan kaldırılması çağrısını yineledi.

Zirvenin ardından ne olacak?

Putin, görüşmenin ardından üç liderin birbirlerini daha iyi anlama fırsatı bulduğunu söyledi. Görüşmelerin devam etmesini istediğini belirtti.

Rusya lideri ayrıca Trump'la aralık ayında Miami'de yapılacak G20 zirvesine katılma olasılığını konuştuğunu açıkladı.

G20, dünyanın büyük ekonomilerini bir araya getiren uluslararası bir platform. Rusya da halen grubun üyeleri arasında. Putin, G20 zirvesine en son 2019'da şahsen katılmıştı.

Trump ise üç ülkenin aralarındaki anlaşmazlıklara rağmen diyaloğu sürdürmesi gerektiğini savundu. Geçmişte liderlerin birbirleriyle görüşmekten kaçındığını söyledi. Trump'a göre kendi yönetimi farklı bir yol izleyecek.

Şi de ABD, Rusya ve Çin arasındaki işbirliğinin dünya barışı açısından önemli olduğunu vurguladı. Şi, üç ülkenin küresel sorunların çözümünde birlikte hareket etmesi gerektiğini istiyor.

🦉
Fayn, güç sahiplerini denetlemek, bakış açılarımızı genişletmek, yankı odalarının duvarlarını yıkmak ve 21. yüzyılın enformasyon karmaşasına direnebilmek için var. Fayn’a sınırsız erişim için abone olun.
Bağlantı kopyalandı!