Hamnet: Acının iki farklı yüzü

Bir film, bir insanda nasıl bir iz bırakabilir? Oscar ödüllü Chloé Zhao’nun yönettiği Hamnet’i izledikten sonraki günlerce aklımda dönüp duran soru tam olarak buydu. Elbette beni ağlatan ne ilk ne de son filmdi bu. Ancak sosyal medyadaki ya da çevremdeki insanların yorumlarını da hesaba katarsam, filmin kollektif bir iz bıraktığını rahatlıkla söyleyebilirim.

Maggie O’Farrell’ın aynı isimli romanından uyarlanan Hamnet, kederi ve onunla baş etme şekillerini merkeze alıyor. Jessie Buckley’in harikalar yarattığı Agnes ve Paul Mescal’in can verdiği Will’in acıya karşı gösterdiği refleks, izleyicinin ruhunda önce bir yara açıyor, sonra da şefkatle o yaranın kabuk bağlamasına yardımcı oluyor. Fakat bu yaranın izini uzunca bir süre üzerimizde taşıyacakmışız gibi duruyor.

Olmak ya da olmamak… Gerçekten de bütün mesele bu mu?

Shakespeare’in en büyük eserlerinden Hamlet, “Olmak ya da olmamak…” sorgulamasıyla, yüzyıllardır insanlığın zihnini kurcalıyor. Sık sık onun kalemindeki dehayı, oyunlarını ve kelimelerini konuşuyor, cümlelerinin alt metnindeki anlamı keşfetmeye uğraşıyoruz. Fakat o kelimelerin arasındaki eslerde, satır aralarındaki sessizliklerde de bir şeyler saklanıyor aslında. Maggie O’Farrell’in 2020’de yayımladığı romandan çok etkilenen Zhao da kamerasını 16. yüzyılın Stratford’una çeviriyor ve küçük evlerinin arasındaki çamurlu yollarda o sessizliğin peşine düşüyor.

O’Farrnell, birçok edebiyat tarihçisi tarafından “Shakespeare’i mutsuz eden yaşlı kadın” olarak anılan Anne Hathaway’e bir iade-i itibar gösteriyordu kitabında. Hikâyesini doğayla bütünleşmiş, şifacı ve sezgileri kuvvetli bir kadın olan Agnes’in etrafında kuruyordu. Diğer taraftaysa babasının baskısıyla yetişmiş, kendi kimliğini bulmakta güçlük çeken Will duruyordu. Bu iki karakterin iç dünyalarında yaşadığı huzursuzluk, birbirlerine rastlamalarıyla son bulmuştu. Çiftin birbirine ve üç çocuğuna duyduğu derin sevgi, iyileştirici bir anlatının da zeminini oluşturuyordu. Fakat bu parlak görüntü, vebanın soğuk nefesinin kapılarını çalmasıyla sarsılıyordu.

Hamnet’in temel meselesi de burada başlıyor. 11 yaşındaki Hamnet’in ölümü, Agnes ve Will’i iki farklı uca sürüklüyor. Agnes, acıyı bir düşmandan çok hayatın ve doğanın kaçınılmaz bir parçası gibi karşılıyor. Onun için iyileşmek unutmak demek değil, yokluğu bedeninin bir parçası gibi taşımak aslında. Will ise yaşadığı kederi dönüştürerek Hamlet’i yazıyor. Sahnede her gece babasının hayaletiyle konuşan ve varoluşu sorgulayan bir prens olarak ölümsüzleştiriyor oğlunu.

Zhao kitabı okuduğu dönemde kendi iç dünyasını yeniden tanımlamaya çalıştığını söylüyor bir röportajında. Bu süreçte Hamnet’in de kendisine iyi geldiğini şöyle anlatıyor:

“Kitabı ilk okuduğumda hikâyenin nabzından çok etkilenmiştim. Tasvir edilen iç dünyanın samimiyeti, dış dünyanınsa geniş ölçekli oluşunu çok seviyorum. Agnes’in doğayla kurduğu bağlantıyı ve bilgeliği, Will’in ise kendini ifade etme arayışını keşfetmek çok güzel. Onlar ying - yang, maskülen - feminen, uygarlık - doğa, yapmak - olmak gibiler. Bu zıtlık filmde yaratmak istediğimiz duygunun temelini oluşturuyor. İkisinin de eşit derecede önemli olduğunu hissettirmek istiyordum.”

Gerçekten de Hamnet’i izlerken bu duyguları yoğun bir şekilde hissediyorsunuz. Agnes ve Will’in birbirine ve çocuklarına duyduğu sevgiye ortak olmak, önce içinizi ferahlatıyor. Ardından Hamnet’in ölümüyle ruhunuzda derin bir yara açılıyor. Kederini farklı şekillerde yaşayan insanların acısını hissederken buluyorsunuz kendinizi. Hamnet’in bu kadar konuşulmasının sebebi de burada gizli. İzleyicisiyle karakterleri arasında bir empati kurma alanı yaratıyor Zhao. Yaratmak istediği duygu durumunu da şu sözlerle özetliyor:

“Çoğu zaman yas hakkında sadece konuşuyoruz. Kelimeler aracılığıyla kederi rasyonalize etmeye, incelemeye ve anlamlandırmaya çalışıyoruz. Bu belli ölçüde bize yardımcı oluyor tabii ki. Fakat en nihayetinde kederi aşabilmek ya da dönüştürmek için onu hissetmeniz gerekiyor. Aslında sevgi de kederin bir parçası. Derin bir sevgi duymadığınız ya da empati kurmadığınız bir şey sizi kederlendiremez. Hamnet de bunu yansıtmaya çalışan bir film. İzleyenler sadece karakterlerin değil, kendi içlerindeki sevgi ve acıyı da hissetmeliydi.”

Zhao’nun bunda epey başarılı da olduğunu söyleyebiliriz. Zira Hamnet, ekran karardığı andan itibaren yarının ihtimallerini düşünmeye yönlendiriyor insanı. Başkalarının da canının acıdığını, onların da farklı şekillerde bununla başa çıkmaya çalıştığını hatırlatıyor.

Yasla ilgili filmler didaktik olma handikapına kapılır çoğunlukla. Ancak Hamnet ince ve ufak detaylarla o kadar güzel demleniyor ki, izleyen herkesi ortak bir insanlık derdinde buluşturuyor. Kaybetme korkusu ve onun yarattığı kederde bizi bir araya getiriyor.

Büyü ayrıntıda gizli

Hamnet’in yarattığı ruh hâli sadece hikâyeyle açıklanabilecek bir şey değil. Jessie Buckley ve Paul Mescal’in arasındaki eşsiz kimya da bu hissiyatı oluşturan ana etkenlerden biri.

Zhao ve O’Farrnell çekimlerden önce iki oyuncunun kimyasını test etmek için kitaptan özel bir sahne uyarlamışlar. Jessie Buckley’in oyunculuğunu bir tsunamiye benzetiyor Zhao. Aralarındaki kimyayı da şu sözlerle anlatıyor:

“Onun karşısında tsunamiyi durdurabilecek ve suyu sakinleştirebilecek bir dağ olmalıydı. Paul ve Jessie’nin kimyasını test ettiğimiz o çekimde gördüğüm şey tsunamiyle bir dağın çarpışmasıydı.”

Buckley’in oyunculuğuna diyecek kelime yok gerçekten de. Her sahnesinde Agnes’in hislerini adeta üzerimize dikiyor, ki En İyi Kadın Oyuncu Oscar’ını alması da çok muhtemel. Ancak Paul Mescal’in kendini öne çıkarmayan sadelikteki oyunculuğuna da şapka çıkarmak gerekiyor. Onun gösterişsiz performansı, filmin dramatik yükünü daha şefkat dolu bir noktaya taşıyor zira.

Dokunaklı hikâyesi ve harikulade oyunculukları kadar, görsel detaylarıyla da ayrıksı bir anlatı Hamnet. Zhao birçok sahnede sembolik öğeler kullanarak hikâyeyi güçlendiriyor. Bu sembollerden en dikkat çekeniyse Agnes’in değişen kostümleri. Filmin kostüm tasarımcısı Malgosia Turzanska, karakterin iç değişimini kıyafetlerine de yansıtmış.

Filmin ilk perdesindeki o mutlu ve şefkatli sahnelerde Agnes’i canlı bir kırmızının içinde görüyoruz. Fakat Hamnet’in ölümüyle kıyafetleri mürdüm, mor, kahverengi ve gri tonlarına bürünüyor. Turzanska bir röportajında, kostümlerdeki bu değişimi bir yaranın kabuğuna benzettiğini ifade ediyor. Bu tasarım tercihi Hamnet’in izleyicide bıraktığı o yara izi metaforunu tamamlayan bir etki oluşturuyor.

Geriye sessizlik kalır

Hamnet, izleyicisini koltuğunda rahat ettiren bir film değil kesinlikle. Bilakis, o çamurlu yollara, karanlık odalara ve bitmek bilmez yasın içine çekiyor insanı. Ancak bu karanlığın içinde, Chloé Zhao’nun ışığıyla parlayan muazzam bir yaşam övgüsü var.

Film bittiğinde, aklınızda sadece bir çocuğun ölümü kalmıyor. Bir annenin, o çocuğu hafızasında ve doğada nasıl yaşattığını ya da bir babanın hikâyeleriyle onu nasıl ölümsüzleştirdiğini kazıyor hafızamıza. Ben ve öteki arasındaki en kırılgan bağı, yas üzerinden sorgulatıyor.

Yaşadığımız hayat kime ait? Gidenlere mi, kalanlara mı? Yoksa ikisinin arasında kalan anıların sessizliğinde mi saklı aradığımız yanıt? Hamnet, bu soruları zihnimize ekip geriye sessizliği bırakıyor. Filmi izleyen insanlarla duygudaşlık kurmanızı; dünyaya, sevdiklerinize ve kayıplarınıza başka bir gözle bakmanızı sağlıyor. O sessizliği nasıl dolduracağımız ya da filmin bıraktığı izle ne yapacağımızsa tamamen bize kalmış.

Türkiye'de nitelikli ve bağımsız gazetecilik ancak okuyucuların desteğiyle mümkün. Siz de şimdi Fayn abonesi olarak topluluk odaklı gazetecilik modelimizi destekleyin, tüm içeriklerimize sınırsız erişin ve abonelere özel topluluk etkinlikleri için davetiye alın. Abonelik seçeneklerini inceleyin.