Wachowski kardeşlerin 1999 yapımı ünlü Matrix serisinin ilk filminde Ajan Smith’in Neo’ya kimsenin acı çekmediği ve mutlu olduğu mükemmel bir dünya olarak tasarlanan ilk Matrix’ten söz ettiği sahneyi hatırlıyor musunuz?

Hani Smith sözlerini şöyle bitiyordu: 

“Tam bir felaketti… Tüm mahsuller öldü.”

Türkiye’de antidepresan kullanımının ve haliyle depresyon başta olmak üzere pek çok ruh sağlığı probleminin artışıyla ilgili haberi araştırmaya başlayalı beri aklımda hep bu sahne var. 

Ajan Smith’in de dahil olduğu, insan enerjisiyle beslenen makinelerin yönettiği bu sanal düzeni anlatan filmin aslında günümüzün yaygın ekonomik sistemlerine bir eleştiri getirdiğine dair pek çok yorum zaten yapıldı. Ama insanoğlunun kendi elleriyle yarattığı düzenin, kendi sağlığına ne kadar zarar verebileceğine dair bir belgesel çekilse, belki de bugünlerde bu coğrafyadan daha iyi bir plato kurulamazdı.

Biraz açalım isterseniz; geçen ay Dünya Ruh Sağlığı Günü dolayısıyla yapılan tüm açıklamalarda uzmanlar başta Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) verileri olmak üzere pek çok çalışma sonucunu kaynak göstererek, Türkiye’deki antidepresan kullanımının ve depresyon gibi ruh sağlığı bozukluklarının hızla arttığına dikkat çekti.

Antidepresanları şeker gibi yutar hale gelişimizin nedenlerini ve “ne yapmalıyız”ı, konunun uzmanlarına sorduk. 

Son 10 yılda antidepresan kullanımında yüzde 65 artış

Aslında OECD ülkelerini kapsayan araştırmaya göz attığımızda Türkiye’nin antidepresan kullanımı bakımından ilk sıralarda yer almadığını görüyoruz. Ancak Türkiye Psikiyatri Derneği’nden Prof. Dr. Burhanettin Kaya’nın da vurguladığı üzere yıl/kutu üzerinden yapılan hesaplamalara bakıldığında ve kullanım miktarları önceki yıllarla karşılaştırıldığında, Türkiye en yüksek artışın yaşandığı ülkeler arasına giriyor.

CHP’li milletvekili eczacı Burhanettin Bulut da son 10 yılda yüzde 67 oranında artan antidepresan kullanımına dikkat çekiyor. Antidepresan kullanımının her yıl bir önceki yıla göre kaygı verici bir şekilde arttığını kaydeden Bulut, “2014 yılında 39 milyon 134 bin 225 kutu olan antidepresan kullanımı geçen yıl 65 milyon 591 bin 252 kutuya yükseldi” diyor. 

İstinye Üniversitesi Psikoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu’nun verdiği bilgiler de bu artışı destekler nitelikte:

“2010’ların başında her 100 kişiden yaklaşık 3’ü düzenli antidepresan kullanırken, bugün bu sayı 6’ya yaklaştı. Pandemiyle birlikte bu artış daha da hızlandı: 2020 sonrası sadece iki yıl içinde piyasaya sürülen antidepresan miktarında yaklaşık 10 milyon kutuluk bir artış yaşandı.”