İran’da ateşkese doğru kritik saatlerde neler yaşandı?

Tüm dünyada nefesler tutulmuş, Türkiye saatiyle 8 Nisan Çarşamba saat 03.00’te neler olacağı bekleniyordu. Çünkü ABD Başkanı Trump’ın İran’a Hürmüz Boğazı’nı açması için verdiği süre dolacaktı. 

Trump, bu sürenin dolmasının hemen öncesinde, İsrail ile birlikte İran’a karşı başlattığı savaşın başından beri en büyük tehdidini savurdu: Bir medeniyet yok olacak. 

Kritik saat beklenirken, son mesajında şöyle diyordu: 

“Bu gece koca bir medeniyet yok olacak ve bir daha asla geri getirilmeyecek. Bunun olmasını istemiyorum ama muhtemelen olacak. Ancak, şimdi tam ve eksiksiz bir rejim değişikliğiyle, farklı, daha zeki ve daha az radikalleşmiş zihinlerin hakim olduğu bir ortamda, belki de devrim niteliğinde harika bir şey olabilir, kim bilir? Bunu bu gece, dünyanın uzun ve karmaşık tarihinin en önemli anlarından birinde öğreneceğiz. 47 yıllık gasp, yolsuzluk ve ölüm nihayet sona erecek.”

Saatler kala umut veren açıklama

Ama Trump’ın İran’a verdiği sürenin bitmesine saatler kala ilk umut veren çağrı, taraflar arasında mesaj trafiğini yürüten Pakistan’dan geldi. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ABD Başkanı Donald Trump'a İran'a tanınan süreyi iki hafta uzatması, İran yönetimine ise Hürmüz Boğazı'nı iki hafta süreyle açması çağrısında bulundu.

Şerif, Türkiye saatiyle 22.17’de, yani Trump’ın İran’a verdiği sürenin bitmesine 5 saatten az bir zaman kala, sosyal medya platformu X’teki hesabından bir paylaşım yaptı. ABD ve İran arasında yürütülen müzakerelerin "güçlü şekilde ilerlediğini" açıkladı ve şöyle bir çağrı yaptı: 

"Diplomasinin kendi seyrinde ilerlemesine izin vermek için, Başkan Trump'tan süreyi iki hafta daha uzatmasını içtenlikle rica ediyorum. Pakistan, iyi niyet göstergesi olarak İranlı kardeşlerimizden Hürmüz Boğazı'nı iki hafta süreyle açmalarını samimiyetle rica etmekte."

Şerif’in, bu paylaşımına Trump’tan başlayarak ABD’li ve İranlı yetkilileri de etiketlemesi, sosyal medyanın diplomaside geldiği yer açısından da ilginç. 

Hareketli dakikalar 

Hemen birkaç dakika sonra, bir açıklama da Washington’dan geldi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, The New York Times’a konuştu, Pakistan'ın çağrısından Trump'ın haberdar olduğunu ve bu çağrıya yanıt vereceklerini söyledi. 

Hemen ardından Amerikan medyasında, ABD ile İran arasında devam eden görüşmelerde, gece “iki taraftan da iyi haberler gelmesinin beklendiği" haberleri yoğunlaştı. 

CNN International, görüşmelerin Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir tarafından bizzat yönetildiğini duyurdu. Adını açıklamadığı bir kaynağın iki taraf arasında bir anlaşmanın gece imzalanmasının muhtemel olduğunu da söylediği bilgisini verdi. 

Trump da Amerikan Fox News kanalına telefonla bağlandı, İran'la "yoğun görüşmeler" yaptıklarını ve sonucu görmek için beklediklerini söyledi. 

Bu sıralarda, Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar’ın, Türkiye, Suudi Arabistan ve Mısır Dışişleri Bakanlarıyla telefonda ayrı ayrı görüştüğü haberleri geldi. 

Anlaşma haberi yine sosyal medyadan

Anlaşma haberi, yine sosyal medya üzerinden duyuruldu. Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması şartıyla İran'la 2 haftalık karşılıklı ateşkesi kabul ettiğini açıkladı. Trump, “İran'a yönelik bombardıman ve saldırıları iki haftalık süre için askıya almayı kabul ediyorum. Bu, iki taraflı bir ateşkes olacaktır" dedi. 

İran'daki askeri hedeflerini zaten gerçekleştirdiğini savunan ve İran'la "uzun vadeli" bir barış konusunda anlaşmaya yakın olduklarını belirten Trump, "İran'dan 10 maddelik bir teklif aldık ve bunun müzakere için uygulanabilir bir temel olduğuna inanıyoruz" değerlendirmesini yaptı.

Trump, "Bu iki haftalık süre, anlaşmanın son halini almasına ve tamamlanmasına imkan verecektir" dedi. 

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de İran'a yönelik saldırıların durdurulması halinde ülkesinin ateşkesi kabul edeceğini açıkladı.

Arakçi, "iki haftalık bir süre boyunca Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişin mümkün olacağını" söyledi. Bu sürecin İran ordusu ile koordinasyon içinde yürütüleceğini belirtti.

Pakistan’dan taraflara davet

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, saat 02.50’de sosyal medyadan bir mesaj daha yayınladı, “İran ve ABD ile müttefiklerinin her yerde, Lübnan dahil ve diğer yerlerde derhal ateşkes anlaşmasına vardıklarını duyurmaktan memnuniyet duyuyorum” dedi. Ateşkesin, derhal yürürlüğe gireceğini vurguladı. 

Şerif, tüm anlaşmazlıkları çözmek için kapsamlı bir anlaşma müzakere etmek üzere ABD ve İran heyetlerini 10 Nisan 2026 Cuma günü İslamabad'a davet ettiğini açıkladı. 

İsrail: Lübnan dahil değil

İran’a karşı ABD ile birlikte başlattıkları savaş sürerken İsrail, Lübnan’a da saldırmıştı. 

Ülke nüfusunun yaklaşık beşte birine denk gelen 1,2 milyondan fazla kişi yerinden edildi, bin 500'den fazla kişi hayatını kaybetti.

Pakistan Başbakanı Şerif’in, ateşkes için “Lübnan dahil” vurgusu yapmasına rağmen, İsrail Başbakanlık Ofisi ateşkes kararını desteklediklerini ancak ateşkesin Lübnan'ı kapsamadığını duyurdu.

İran’ın 10 maddelik teklifinde neler var?

ABD Başkanı Trump’ın, “Müzakere için uygulanabilir bir temel olduğuna inanıyoruz” dediği İran'ın 10 maddelik teklifi bu noktada önemli. 

İran devlet televizyonuna göre 10 maddelik teklifte şunlar var: 

• Irak, Lübnan ve Yemen'deki savaşın tamamen sona erdirilmesi
• İran'a yönelik savaşın süre sınırı olmaksızın tamamen ve kalıcı olarak sona erdirilmesi
• Bölgedeki tüm çatışmaların bütünüyle sona erdirilmesi
• Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması
• Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğü ve güvenliği sağlamak için bir protokol ve koşullar oluşturulması
• İran'a yeniden inşa maliyetleri için tam tazminat ödenmesi
• İran'a yönelik yaptırımların tamamen kaldırılması taahhüdü
• ABD tarafından tutulan İran'a ait fonların ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması
• İran'ın hiçbir şekilde nükleer silah edinmeyeceğine tam bağlılık göstermesi
• Yukarıdaki koşulların onaylanmasının ardından tüm cephelerde derhal ateşkesin yürürlüğe girmesi

İran’ı asıl yöneten kim?

Trump etkili bir liderle görüştüğünü söylüyor ama Tahran’da liderler ya ölü ya kayıp ya da etkisiz. İran’ın füze stoklarının azaldığı iddia ediliyor ama asıl siyasetçi stoku bitiyor. Washington’un karşısında bir ülke mi var yoksa sadece “en çürümüş general” olarak bilinen Meclis Başkanı Galibaf mı?

FaynSami Oğuz

Şimdi gözler 10 Nisan’da taraflar arasında başlayacak görüşmelerde. İslamabad’daki görüşmelere ABD adına Bakan Yardımcısı JD Vance ve Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un katılması bekleniyor. 

Petrolde sert düşüş

Ateşkes kararı petrol fiyatlarında da sert düşüşe sebep oldu. Trump’ın verdiği sürenin dolmasına saatler kala 110 dolara yakın seyreden Brent petrolün varil fiyatı, ateşkesin hemen ardından günün ilk saatlerinde yüzde 15’lik düşüşle 92,89 dolara geriledi.