Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani, dini lider Ayetullah Ali Hamaney sonrası suikasta uğrayan en üst düzey İranlı devlet yetkilisi oldu.
Ali Laricani’nin öldürüldüğü haberi ilk olarak İsrail tarafından geldi. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, Laricani'nin 16 Mart’ı 17 Mart’a bağlayan gece düzenlenen bir saldırıda öldürüldüğünü söyledi. İran uzun saatler sessiz kaldı ama daha sonra Laricani'nin öldüğünü doğruladı.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'nden yapılan açıklamada, 67 yaşındaki Laricani ile birlikte oğlu ve korumalarının da hayatını kaybettiği duyuruldu. Konsey, Laricani’nin "İran'ın ilerlemesi ve İslam devrimi için verdiği ömür boyu mücadelenin ardından şehit olduğunu" bildirdi.
Laricani, son olarak 13 Mart Cuma günü Tahran'daki Kudüs Günü mitinginde kamuoyu önünde görüldü. “Saklanmıyorum, buradayım” mesajı verdi.
Ali Laricani, ABD ve İsrail’in 28 Şubat'ta İran’a karşı başlattığı savaş sürecinde sert açıklamalarıyla öne çıktı. ABD yönetimi, aralarında Laricani'nin de bulunduğu İranlı üst düzey isimler hakkında bilgi verenlere 10 milyon dolara kadar ödül vadetmişti.
Sami Oğuz
Hamaney’den sonra yeni dini lider olarak seçilen oğlu Müçteba Hamaney de geçen günlerde ABD ve İsrail tarafından hedef alınmıştı. Müçteba Hamaney’in bu saldırıda yaralandığı biliniyor ama sağlık durumuyla ilgili net bir bilgi yok. İran, sağlık durumu için “yaralı ama iyi” demekle yetiniyor.
İran’ın en deneyimli siyasetçilerinden biriydi
Ali Laricani, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri’ydi. Ülkenin en deneyimli ve etkili siyasetçilerinden birisiydi. İran'ın aldığı stratejik kararların merkezindeki isimlerdendi. Savaş başlamadan önce Hamaney’in yetkilerini ona devrettiği belirtiliyordu.
Laricani, savaş öncesi ABD ile dolaylı görüşmeleri de İran adına yürüten isimdi. Rejime derinden bağlıydı, Batı’ya karşı şüpheciydi ama diplomatik çabalarda da kilit rol oynuyordu.
Ali Laricani, 1980’lerin başında Devrim Muhafızları’na katıldı. İran-Irak savaşında yer aldı. 1990’larda kültür bakanlığı yaptı, 1994’te devlet yayın kurumu IRIB’in başına getirildi.
2005’te cumhurbaşkanlığına aday oldu ancak kazanamadı. Aynı yıl Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri ve İran’ın baş nükleer müzakerecisi oldu. Ama Mahmud Ahmedinejad ile görüş ayrılıkları yüzünden iki yıl sonra nükleer müzakerecilik görevinden ayrıldı.
Laricani, 2008’de milletvekili oldu ve meclis başkanlığına seçildi. Bu görevi üç dönem üst üste yaptı. 2015’te İran ile uluslararası güçler arasında imzalanan nükleer anlaşmanın meclisten geçmesinde önemli rol oynadı.
Siyasetteki kilit rolüne rağmen 2021 ve 2024’te de bir kez daha cumhurbaşkanı adayı olmak istedi ama Koruyucular Konseyi tarafından veto edildi.
İran siyasetinde “Laricani Klanı”
Laricani ailesi, İran’da etkili bir aile olarak tanınıyor. Bu yüzden de Amerikan basını tarafından “İran’ın Kennedy’leri” deniliyor.
Ali Laricani’nin kardeşi Sadık Erdeşir Laricani’nin adı, Hamaney sonrası yeni dini lider adayları arasında geçiyordu. Babaları, Şii merce-i taklitlerden (Şii din adamları hiyerarşisinin en üst düzeyine çıkmış kişilere verilen unvan) biri olan Mirza Haşim Amuli. Diğer bir kardeşleri Muhammed Cevad Laricani, İran Dışişleri Bakanlığının, Hamaney’e danışmanlık da yapan önemli diplomatlarından.
Laricani kardeşlerden Bager Laricani, Tahran Üniversitesi Tıp Fakültesi dekanlığı yaptı. Bir başka kardeş Fazıl Laricani de Ottowa’da İran kültürel ataşeliği görevinde bulundu.
Sami Oğuz
Şimdi ne olacak?
Laricani'nin öldürülmesi ve Müçteba Hamaney’in sağlık durumuyla ilgili belirsizlikler, üçüncü haftasını bitirmeye yaklaşan savaşta İran için önemli bir sorun.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülke yönetiminin üst kademesi işlev göremez hale gelirse askeri güçlerin hızla görev alma yetkisine sahip olduğunu açıklamıştı. Görünen o ki, ABD ve İsrail İran’ı “lidersiz” bir hale sokmayı amaçlıyor.