Dünyanın en ücra köşelerinden en kalabalık şehirlerine kadar 8 milyar insanın salgın kelimesine dair en taze ve acı anıları Covid-19’a ait.
Ancak 2020’den önce salgın denince akıllara aşı dağıtımı ve uygulamalarının yaygın olmadığı “üçüncü dünya ülkeleri”ndeki Dang humması, kolera ve ebola gibi vakalar gelirdi.
Bugünlerde ise İngiltere, ne Afrika ne de Asya’nın yağmur ormanlarından çıkan, ülkenin bağrındaki 1 milyon nüfuslu Kent bölgesindeki bir gece kulübünden patlak veren menenjit salgınıyla karşı karşıya.
İlk vakaların açıklanması ile ülkede tehlike çanları hızlıca çalındı. Buna rağmen çoğu doktor veya devlet yetkilisi “neden şimdi?” sorusunun cevabını vermekte zorlanıyor.
Menenjit, Covid-19 kadar kolay bulaşmıyor ancak tedavi edilmediği takdirde 24 saat içerisinde kişiyi öldürebiliyor. Hatta tedavi edildiği halde bile kalıcı sağlık sorunları bırakabiliyor.
Haliyle bütün ülke alarmda.
Nasıl başladı?
Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA) ilk menenjit B vakasını 13 Mart’ta açıkladı: 13 vakanın içinde hayatını kaybeden iki kişi vardı ve hepsi Kent Üniversitesi’yle bağlantılıydı.
Soruşturmalar kısa sürede vakaların bir kısmının hastalanmadan önce Kent bölgesinin Canterbury şehrindeki Club Chemistry gece kulübünü ziyaret ettiğini doğruladı.
Ardından Kent Üniversitesi Canterbury Kampüsü’ndeki yurt sakini öğrencilerden başlanarak hedefli bir aşılama programı hayata geçirildi ve sonucunda 2 bin 360 aşı yapıldı.
Önleyici olması hedeflenerek 9 binden fazla antibiyotik dağıtıldı.
Önlemler sadece Kent bölgesiyle sınırlı kalmadı. Başta Londra olmak üzere ülke genelindeki bütün üniversiteler ve öğrenci yurtları kendi öğrencilerine yönelik salgınla ilgili bilgilendirme yaptı, önleyici tedbirleri paylaştı.
Zira İngiltere genelinde, olası bir kriz durumunda okulların elini çabuk tutması ve önleyici tedbirleri hızlıca yayması alışılmış bir durum.
24 Mart’taki son açıklamaya göre ise vaka sayısı 22’de kaldı.
Menenjit nedir?
Menenjit beyin ve omurilik çevresini saran doku zarının (meninksler) iltihaplanması.
Virüsler, bakteriler, mantarlar ve parazitler dahil olmak üzere her türlü zararlı mikrop, meninkslere sızarak enfeksiyona yol açabiliyor.
Meninksler beyin çevresinde koruyucu bir tabaka işlevi gördüğünden hasara tabi tutulduğu takdirde beyin ve omurilik işlevleri tehlikeye giriyor.
Bu hastalığa yol açan bakteriler öpüşme ve içecek paylaşımı gibi yakın temasla ya da öksürme ve hapşırma yoluyla bulaşabiliyor.
Menenjit yüksek ateş, kusma, baş ağrısı, eklem ağrısı, boyun tutulması ve alışılmadık bir uyku hali olarak kendini gösteriyor. Bazı kişilerde beyin sisi ya da parlak ışık ve seslere karşı rahatsızlık gözlemleniyor.
Neden şimdi?
Sahraaltı Afrika menenjitin en yaygın görüldüğü coğrafi bölge. 2000’den bugüne geniş çaplı ve ölümcül salgınlar da burada yaşandı.
Bu bölgede aralık ve haziran ayları arasında ortaya çıkan periyodik salgınların görülme sıklığı 100 bin kişi başına bin vakaya kadar ulaşıyor.
Bunun dışında menenjitin yaygın görüldüğü bir diğer grup ise Ramazan ayında viral olan ilahinin öznesi olan hacılar.
1987’deki Hac ziyaretçileri arasında yaygınlaşan menenjit salgınında 2 binden fazla vaka tespit edilmişti.
Bu vakaların yaklaşık %10'unu Güney Asyalı hacılar oluşturmakla birlikte hastalık her kıtaya yayılmıştı.
Benzer olaylar 1992 ve 2000’de de yaşandı. Bu dönemdeki vakaların %60’ının Hac ziyaretine gittiği doğrulandı. Bu vakalar için genel ölüm hızı %14,7 olurken, Pakistan'dan gelen hacılar arasında bu oran %26,7'ye ulaştı.
Tam da bu dönemlerde, yani 1998-1999 yıllarında, İngiltere'de menenjit kaynaklı ölümler 215 kişi ile son 25 senenin pik noktasındaydı. Bu sayı 2025'e gelindiğinde 31'e kadar geriledi.
25 yılda ölüm sayısının %85 oranında azalmasında en büyük rolü aşılama oynadı.
Zira 1999 yılında Birleşik Krallık menenjit C'ye (güncel salgına sebep olandan farklı bir suş) karşı 18 yaş altındaki herkesi hedef alan kapsamlı ve ulusal çaplı aşı programını hayata geçiren ilk ülke oldu.
2015’te de bebekler için menenjit B'ye karşı ulusal çapta kamuya açık ve devlet tarafından finanse edilen ilk aşı programını hayata geçiren yine ilk ülke oldu.
Aşı çalışmalarından 11 sene sonra beliren bu hastalık neredeyse bir aydır ülke gündemini meşgul ediyor ve bir sürü doktor farklı mecralarda salgının başlangıcı hakkında görüş bildiriyor.
Bunlar arasında öne çıkan bir tez, menenjit B suşunu hedef alan aşının 2015 ve sonrasında doğan bebekler için yaygınlaşmış olması. Güncel olarak üniversitede eğitim gören genç yetişkinler bu aşılama kampanyasının bir parçası değillerdi.
Bir diğer tez ise tabiri caizse “gençlik ateşi”.
Menenjit miyim, akşamdan mı kaldım?
UKHSA Güneydoğu Bölgesi Genel Müdür Yardımcısı Trish Mannes’in yaptığı ilk açıklamaya göre iki beklenmedik ölümün altında yatan sebep menenjitin erken uyarı belirtilerinin kolayca gözden kaçırılabilir olması.
“Öğrenciler menenjit erken uyarı belirtilerini gözden kaçırma konusunda özellikle risk altında çünkü bu belirtiler, şiddetli bir soğuk algınlığı ya da grip gibi başka hastalıklarla hatta akşamdan kalma haliyle kolaylıkla karıştırılabilir.”
Bunlar üniversitenin ilk senesinde asıl amacı sosyalleşmek ve eğlenmek olan, hafta içi, hafta sonu ayırt etmeden partileyen gençler için ağrı kesici veya C vitamini alarak göz ardı edilmesi epey kolay semptomlar.
Bu sebeple salgının merkezinin bir üniversite olması şaşırtıcı değil.
Söz konusu semptomların çoğu İngiltere’deki üniversite öğrencileri arasında yaygın bir hastalık terimi olan freshers flu adı altında oldukça normalleştiriliyor.
Freshers flu üniversiteye yeni başlayan veya tatilden okula dönen öğrencilerin, dört bir yandan getirdikleri mikropların bir araya gelerek oluşturduğu soğuk algınlığı, öksürük ya da genel hastalık kokteyline verilen ad.
Bu kaynaşma döneminde İngiltere’nin talihsiz ikliminin etkisiyle bir sürü genç kapalı ortamlara doluşuyor, pub’larda aynı bardaklardan bira içiyor ve sigaralarını paylaşıyor. Yakın temasla bulaşan menenjit için ideal ortam kolayca oluşuyor.
Bir gece kulübünde başlayıp ertesi gün akşamdan kalma hali olarak göz ardı edilen semptomların ulusal bir krize dönüştüğü menenjit salgını hakkında bildiklerimiz bunlar.
Geçen haftadan beri yeni vaka açıklanmadı. Nitekim salgın sönümlenme evresine geçmiş gibi gözüküyor.
İngiltere’nin Covid-19 travması da böylece tetiklenmeden rafa kalktı diyebiliriz.
Yazan:
Selin Öztunçman
Goldsmiths University of London'da Gazetecilik okudu. Toplum ve trendler üzerine yazıyor.
